Lobishome

Dende tempos inmemoriais, a existencia de humanos mutantes o de metade animais, metade seres humanos, ten as súas raíces nos sedimentos antropolóxicos de todas as sociedades e culturas do planeta. O centauro, Tritón, o home jaguar, o home araña, o home polilla (Mothman), ou o home tiburón (Sharkman), son só algunhas destas entidades, a maioría delas, o resultado da imaxinación dalgún creador máis ou menos atormentado.

Pero non todos son consecuencia da creatividade literaria ou cinematográfica; a existencia do lobishome ("hombre lobo") ocupou ao longo das décadas as páxinas dos sucesos, chegando a ter algúns deles,  un número considerable de vítimas animais e humanas. Polo tanto, se hai un personaxe que chama a atención por tenlle medo numerosas poboacións dispersas por todo o globo, é o lobishome ou licantropo.

O home bestia o lobishome -segundo descricións populares- é portador de gran ferocidade e forza, alto nivel de astucia e velocidade marcada. Segundo estas crenzas, este "home bestia" pode permanecer co seu aspecto salvaxe só durante unhas horas (normalmente cando sae a lúa chea), para logo recuperar a aparencia humana. É realmente emocionante cavar entre lendas populares e descubrir como aínda hoxe en día hai poboacións que viven con medo ante a presenza dun suposto licantropo.

Pero ¿só hai documentos recollidos nos que se reflicte a existencia de lobishomes? ¿e  de mulleres lobo? Recolléronse moitas lendas nas que o protagonista de carne é unha muller. En Ribeira Sacra, sen ir máis lonxe, algunhas historias falan de mulleres escondidas nos densos bosques, resgardados baixo o manto verde do mato, e agardando a que algúns descoñeza se atreven a atravesar calquera dos camiños. Pero todo permanece nisto, en historias, lendas, historias de boca en boca e algúns pequenos textos antigos.

¿Por que un ser humano convértese en lobo? 

O folclore e a mitoloxía contan que para converterse en lobo debense cumprir algunha das seguintes condicións:

1. Ser mordido por outro home lobo.
2. Beber auga acumulada na pegada dun home lobo.
3. Acordo co Demo.
4. Ser vampiro (crese que tiñan a capacidade de converterse en lobos).
5. Dormir un martes e venres coa cara exposta á lúa chea.
6. Sexto o séptimo fillo varón.
7. Nacer durante a plenitude da lúa chea.
8. Beber savia máxica (vítima dun feitizo de brujería),
...e así por diante, unha longa lista son o resultado de tradicións orais en xeral.

Ademais despois, a narrativa e cine, foron responsables de adosarle poderes sobre-humanos para descubrir que para matalo, ten que facelo cunha bala de prata, cortándolle a cabeza ou rasgar o corazón.

Non obstante, atopamos algúns casos de lobishome, especialmente documentados e expostos con luz e estenógrafos ao coñecemento da sociedade. No caso de Manuel Blanco Romasanta, o Lobishome coñecido no noso país, e xulgado precisamente por "Home bestia", algo que sin dubida é impresionante e sorprendente. Romasanta naceu o 18 de novembro de 1809 na fermosa vila de Regueiro, en Esgos, Ourense. A súa vida foi chea de pasaxes dignos de ser novelados na ficción, con moitas pasaxes e experiencias que deixan claro o por que do resultado final da súa historia. Aparentemente normal e baixo da estatura -tan so 137 cm- cabelo rubio e trazos pretos a tenrura, traballou como alfaiate, e foi considerado un ilustrado e cultivado naquella época, sabendo interpretar as letras (ler) e tamén escribir.

Pódese dicir que a súa vida foi ordenada e sinxela, ata que a súa esposa morreu. Este feito tráxico poido significar para Romasanta un punto de viraxe na súa vida, e comezou a se involucrar na venta dambulante en todo o municipio e máis tarde en todo o territorio galego. Fíxose coñecido entre os habitantes locais por ser un gran vendedor de ungüentos, que os malos - e moitas boas linguas - dixeron que estaban feitos de graxa humana.A partir dese momento, a sombra de dúbida sobre a orixe destas Sacamanteigas, caeu sobre Manuel Branco Romasanta, hasta ser acusado do asasinato dun xerife. Foi listado en rebeldía e conseguiu fuxir a un pequeno refuxio na aldea abandonada de Ermida, onde estaba co gando por uns meses. Cando toda a conmoción se calmou, reapareceu en público en Rebordechao, pasando desapercibida e pouco a pouco é e aos poucos estableció relacións persoais cos veciños, gañando puntos entre as mulleres e realizando o oficio de tecer, algo que era propio das mulleres e por o que foi etiquetado como afeminado entre os veciños.

É nesta época, cando Romasanta comeza a cometer os crimes, empregando como escenario os bosques de Argostios e Redondela. Cometeu nove asasinatos (aínda que falou máis tarde dun total de trece), a o tempo que conseguiu evitar o longo brazo da xustiza, deixando Galicia e alcanzando Toledo. Foi alí onde foi capturado e despois levado a Ourense para ser xulgado.

O xuízo contra Romasanta durou case un ano, sendo acusado de enganar as mulleres e os nenos para convencelos de que lles fixera compaña e logo matalos e extraer as súas graxas para vendelas como ungüento. Declarou que era vítima dunha maldición executada por unha bruxa que o converteu nun lobo, que matara a trece persoas coas mans e os dentes, incluso comendo os seus restos. Lea o seu testemuño directamente nese xuízo, resolta angustiante:

A primeira vez que transformé foi mentras estaba na montaña do Couso. Atopei dous grandes lobos cunha aparencia feroz. De súpeto, caín no chan, comecei a sentir convulsións, revolvín tres veces sen control e en poucos segundos eu mesmo era un lobo. Pasei cinco días dando voltas cos outros dous, ata que volvin recuperar o meu corpo. O que ve agora, señor Xuez. Os outros dous lobos viñeron comigo, eu pensaba que eran tamén lobos, hasta que eles cambiaron a forma humana. Eran dous valencianos. Un deles chamábase Antonio e o outro era Don Genaro. E tamén sufriron unha maldición como a miña. Durante moito tempo saín como lobo con Antonio e Don Genaro. Atacamos e comemos varias persoas porque tivemos fame.

Manuel Blanco Romasanta. A causa Nº 1778, tomo 36 dos xulgados de Allariz baixo o encabezamento "Causa contra o Home Lobo". Un litixio e unha sentencia que xamais se volveu a repetir na historia das leis españolas. Cinco tomos, con máis de 2000 páxinas, que se atopan custodiados no Arquivo do Reino de Galicia na Coruña e en cuxas portadas aparece o epígrafe "Licantropía". É un proceso que se tramitou diante da Audiencia Territorial da Coruña no ano 1852.

Romasanta admitiu recordar todo o que pasou cando volveu ser humano, admitindo que cometeu todos eses crimes. Luciano Bastida, nativo do municipio de La Rioja de Cenicero, e fiscal do caso, tiña todo ao seu favor para acabar cos ósos do acusado licantropo, e así foi como o 6 de abril de 1853, Romasanta foi condenado á morte por garrote e pagar unha multa de 1.000 reais por vítima. O xuízo foi retido e sentenciado, pero no aire estaba a dúbida de se isto realmente era un verdadeiro home lobo ou só un psicópata. 

E foi por mor do destino que un tempo despois apareceu un hipnotizador de orixe francés, que afirmou curar á xente a través da hipnose e pediu que se lle permitise experimentar con el antes de ser executado. Tamén solicitou a intervención da raíña Isabel II, que nun acto de xenerosidade cambiou a pena de morte que lle foi entregada a Romasanta, para a cadea perpetua. Despois de moitos anos de confusión sobre o destino final do home lobo de Allariz, en 2011 preséntanse as probas de que Romasanta morreu en 1863 nun cárcere de Ceuta, vítima dun cancro de estómago.

Este é un dos casos máis coñecidos en Galicia pero non o único.

O lobishome na cultura popular galega é unha figura recorrente tanto na literatura oral coma na escrita. En Galicia a tradición sinala que se un matrimonio ten sete ou nove fillos homes sen que nacera femia ningunha polo medio, o derradeiro quedará marcado polo estigma da fada, converténdose en lobishome, fuxindo para o bosque por un período de sete anos (aínda que segundo as zonas pode variar entre seis e nove anos), nese tempo non pode ser ferido nin capturado. Con todo na tradición galega tamén existe o neno que nace xa cos síntomas do lobishome e que padece cíclicamente os síntomas.

Na literatura galega o tema aparece recollido na obra O lobo da xente, do escritor ourensán Vicente Risco baseada na lenda popular galega do lobishome. Este texto publicouse no ano 1923, trátase dunha narración breve, con certos trazos de carácter etnográfico e ambiéntase na comarca ourensá de Trives.

En ADARSO hemos pensado de cara a las campañas RIBEIRA SACRA: UNIVERSAL E NOSA y otras similares, que es imprescindible ofrecer la posibilidad de tocar, palpar, vivir y luego poder transmitir en imágenes esa parte de nuestro patrimonio inmaterial por lo que, por fín, el martes 16 de julio inauguraremos con este Baile de Disfraces en la Ribeira Sacra Ourensá (Esgos) el PROYECTO ARPIT.

Y ya que no pudimos inaugurar el pasado 24 de junio por San Juan -inclemencias del tiempo y algún que otro problema añadido- y como el verano se pasa volando hemos pensado aprovechar la luna llena del próximo 16 de julio para inaugurar, con una FIESTA TEMÁTICA... y qué mejor tema que el de El último hombre lobo reconocido en España, Manuel Blanco Romasanta, natural de Regueiro, una pequeña aldea del Concello de Esgos. 

En Fiesta Lobishome vs Vampiros y otros-Inauguración Proyecto ARPIT recrearemos la evolución que se ha producido desde, Romasanta,  el Hombre Lobo de Allariz  hasta nuestros días....Y es que el hombre lobo, también conocido como licántropo es una criatura legendaria. Es un ser, fruto de leyendas ancestrales y de hechos brutales que se han transmitido de generación en generación.

Esta historia no ha hecho más que empezar....